Trong những năm gần đây, hộ và cá nhân kinh doanh đang từng bước chuyển từ cơ chế “thuế khoán” sang hình thức quản lý thuế mới theo kê khai. Theo quy định hiện hành, phương thức nộp thuế dựa trên doanh thu vẫn được áp dụng chủ yếu. Tuy nhiên, cách tính thuế theo doanh thu đang bộc lộ nhiều bất cập.
1. Bối cảnh và lý do xuất hiện đề xuất
Nhiều hộ kinh doanh phản ánh rằng họ phải nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên tổng doanh thu, trong khi chi phí thực tế để duy trì hoạt động quá lớn: chi phí nguyên vật liệu, mặt bằng, nhân công, vận hành… Vì vậy, có những trường hợp doanh thu cao nhưng lợi nhuận thực lại rất thấp, thậm chí lỗ, nhưng vẫn phải nộp thuế theo doanh thu cao hơn khả năng chịu đựng.
Điều này khiến số đông hộ kinh doanh nhỏ lẻ lo lắng khi bước vào giai đoạn xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang cơ chế kê khai doanh thu đầy đủ. Từ thực trạng đó, Bộ Tài chính đưa ra đề xuất mới: chuyển từ tính thuế trên doanh thu sang tính thuế trên lợi nhuận (tức là doanh thu trừ chi phí).
Theo Bộ, phương pháp này sẽ phản ánh sát hơn năng lực tài chính thật sự của người kinh doanh, đảm bảo công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, đồng thời giảm áp lực thuế đối với ngành nghề có biên lợi nhuận thấp.
2. Nội dung chính của đề xuất tính thuế theo lợi nhuận
Theo định hướng được cơ quan quản lý đưa ra, việc tính thuế theo lợi nhuận sẽ áp dụng tùy theo doanh thu và khả năng xác định chi phí của từng nhóm hộ kinh doanh.
- Hộ cá nhân có doanh thu trên ngưỡng không chịu thuế và dưới 3 tỷ đồng/năm
Nhóm này được chia làm hai trường hợp:
Trường hợp 1: Xác định được chi phí hợp lý, hợp lệ
- Hộ kinh doanh được nộp thuế theo tỷ lệ 15% trên lợi nhuận.
- Công thức: Thuế phải nộp = 15% × (Doanh thu – Chi phí hợp lệ).
- Đây là phương án khuyến khích các hộ kinh doanh giữ hóa đơn chứng từ, ghi chép chi phí đầy đủ.
Trường hợp 2: Không xác định được chi phí rõ ràng
- Tiếp tục áp dụng hình thức nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, như hiện hành.
- Tuy nhiên, trước khi tính thuế, hộ kinh doanh sẽ được trừ phần doanh thu nằm trong ngưỡng không chịu thuế, giúp giảm số thuế phải nộp.
- Hình thức này phù hợp với các ngành nhỏ, lẻ, hộ kinh doanh truyền thống không thể lưu trữ hóa đơn đầy đủ.
- Hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm
Đối với nhóm doanh thu lớn này, mức thuế suất dự kiến áp dụng là:
-
17% trên lợi nhuận.
Cách tính thuế sát với cách tính cho doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhằm tạo sự công bằng thuế giữa hai khu vực: hộ kinh doanh lớn và doanh nghiệp nhỏ.
3. Điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế
Trong đề xuất mới, Bộ Tài chính cũng xem xét điều chỉnh lại ngưỡng doanh thu không chịu thuế sao cho phù hợp với tình hình chi phí hiện nay, giá cả tăng cao, lạm phát và mặt bằng kinh doanh thay đổi. Việc điều chỉnh ngưỡng không chịu thuế được kỳ vọng sẽ giúp giảm áp lực thuế cho nhiều hộ kinh doanh nhỏ.
4. Ưu điểm của phương thức tính thuế theo lợi nhuận
4.1. Công bằng và hợp lý hơn
Đánh thuế trên lợi nhuận phản ánh đúng sức khỏe tài chính của hộ kinh doanh. Những ngành nghề có chi phí cao — như ăn uống, bán lẻ, dịch vụ — sẽ không còn chịu mức thuế cao bất hợp lý như khi đánh trên doanh thu.
4.2. Khuyến khích minh bạch hóa hoạt động kinh doanh
Khi được phép tính thuế trên lợi nhuận, hộ kinh doanh có động lực giữ lại hóa đơn đầu vào, lập sổ sách, theo dõi doanh thu – chi phí rõ ràng. Điều này giúp cải thiện tính minh bạch và quản lý thuế hiệu quả hơn.
4.3. Hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ lẻ
Những hộ kinh doanh có lợi nhuận thấp sẽ được giảm thuế, giúp duy trì khả năng hoạt động. Nếu trong kỳ kinh doanh lỗ, hộ thậm chí có thể không phải nộp thuế.
4.4. Giảm chênh lệch với doanh nghiệp
Từ trước đến nay, hộ kinh doanh và doanh nghiệp có sự khác biệt lớn trong cách tính thuế. Việc áp dụng cơ chế thuế dựa trên lợi nhuận sẽ thu hẹp khoảng cách này, tạo sân chơi công bằng hơn.
5. Những khó khăn và thách thức
5.1. Khó xác định chi phí đối với hộ kinh doanh nhỏ
Nhiều hộ kinh doanh không quen hoặc không thể lưu chứng từ chi phí đầy đủ. Nếu tính thuế dựa trên lợi nhuận mà thiếu chứng từ, họ dễ bị thiệt thòi hoặc bị áp trở lại thuế theo doanh thu.
5.2. Tăng yêu cầu về quản lý sổ sách
Để tính được lợi nhuận, hộ kinh doanh phải ghi chép đầy đủ các khoản thu – chi, lưu trữ hóa đơn. Điều này có thể gây khó khăn cho hộ truyền thống, nhỏ lẻ, ít tiếp cận công nghệ.
5.3. Rủi ro gian lận chi phí
Nếu không có cơ chế kiểm soát tốt, một số hộ có thể kê khai “chi phí ảo” để giảm lợi nhuận, dẫn đến thất thu thuế nhà nước.
5.4. Gánh nặng cho cơ quan thuế
Số lượng hộ kinh doanh rất lớn, việc kiểm tra chi phí – lợi nhuận sẽ tăng áp lực cho cơ quan thuế nếu không có công cụ số hóa và cơ chế giám sát hợp lý.
6. Lộ trình áp dụng
-
Phương án tính thuế theo lợi nhuận dự kiến sẽ được áp dụng cùng thời điểm xóa bỏ phương pháp thuế khoán, dự kiến từ năm 2026.
-
Hộ và cá nhân kinh doanh sẽ phải thực hiện kê khai doanh thu, chi phí đầy đủ, xuất hóa đơn điện tử và lập sổ sách kế toán đơn giản.
-
Việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế nhiều khả năng sẽ được hoàn thiện trước khi thực thi chính thức.
Về mặt dài hạn, việc tính thuế theo lợi nhuận là giải pháp hợp lý và tiến bộ, giúp giảm áp lực cho người kinh doanh nhỏ, đồng thời nâng mức minh bạch và công bằng của hệ thống thuế.
Bluecom - Đơn vị cung cấp dịch vụ đại lý thuế hàng đầu
CÔNG TY CỔ PHẦN ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ BLUECOM VIỆT NAM
VPGD: P810 Tòa Trung Rice City Linh Đàm, P Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
Trụ sở: Số 01, ngõ 117 Đặng Tiến Đông, P Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội
Hotline: 024.39936229 - 84973282186
Email: dailythuebluecom@gmail.com