Việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã mang lại nhiều lợi ích cho công tác quản lý thuế, giúp cơ quan thuế giám sát hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình phát hành, quản lý và lưu trữ hóa đơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, tình trạng lợi dụng hóa đơn điện tử để thực hiện hành vi gian lận thuế vẫn đang diễn ra dưới nhiều hình thức ngày càng tinh vi. Thông qua hệ thống phân tích dữ liệu và công tác thanh tra, kiểm tra, cơ quan thuế đã phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến việc mua bán, sử dụng hóa đơn điện tử trái quy định nhằm trốn thuế, chiếm đoạt tiền hoàn thuế hoặc hợp thức hóa các giao dịch không có thật.

Để giúp doanh nghiệp nhận diện và phòng ngừa rủi ro, ngành Thuế đã cảnh báo 5 thủ đoạn gian lận hóa đơn điện tử phổ biến hiện nay.

1. Thành lập doanh nghiệp “ma” để mua bán hóa đơn

Đây là hình thức vi phạm được phát hiện khá nhiều trong những năm gần đây.

Các đối tượng thường đứng tên thành lập doanh nghiệp nhưng không tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế. Doanh nghiệp không có nhà xưởng, kho hàng, nhân sự hoặc địa điểm kinh doanh rõ ràng. Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký kinh doanh và đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, các đối tượng tiến hành xuất bán hóa đơn cho các doanh nghiệp có nhu cầu hợp thức hóa chi phí.

Những hóa đơn này thường được sử dụng để:

• Tăng chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp;

• Khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào không đúng quy định;

• Hợp thức hóa hồ sơ kế toán, chứng từ.

Khi bị cơ quan chức năng kiểm tra hoặc phát hiện dấu hiệu bất thường, các doanh nghiệp này thường bỏ địa chỉ kinh doanh, ngừng hoạt động hoặc giải thể nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý.

Theo đánh giá của cơ quan thuế, đây là một trong những nguyên nhân chính gây thất thu ngân sách nhà nước và làm méo mó môi trường cạnh tranh trên thị trường.

2. Mua hóa đơn khống để tăng chi phí, giảm số thuế phải nộp

Một thủ đoạn phổ biến khác là doanh nghiệp mua hóa đơn đầu vào nhưng không phát sinh giao dịch hàng hóa, dịch vụ thực tế.

Thông qua các hóa đơn khống này, doanh nghiệp ghi nhận thêm các khoản chi phí trên sổ sách kế toán nhằm giảm lợi nhuận chịu thuế. Đồng thời, doanh nghiệp còn kê khai khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào mặc dù thực tế không phát sinh việc mua bán.

Mục đích của hành vi này thường là:

• Giảm thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp;

• Giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp;

• Tăng số thuế GTGT được khấu trừ;

• Giảm nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.

Theo quy định hiện hành, việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng hóa đơn không phản ánh giao dịch thực tế có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lớn. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân và tổ chức liên quan còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

3. Xuất hóa đơn cho các giao dịch không có thật

Một số tổ chức và cá nhân thực hiện việc lập hóa đơn điện tử cho những giao dịch hoàn toàn không phát sinh trên thực tế.

Để che giấu hành vi vi phạm, các đối tượng thường xây dựng mạng lưới gồm nhiều doanh nghiệp trung gian, tạo ra chuỗi hóa đơn và chứng từ có vẻ hợp pháp trên hồ sơ. Tuy nhiên, khi đối chiếu thực tế sẽ không có hàng hóa được giao nhận hoặc dịch vụ được cung cấp.

Hình thức gian lận này gây ra nhiều hệ lụy như:

• Làm sai lệch dữ liệu quản lý thuế;

• Gây thất thu ngân sách nhà nước;

• Tạo môi trường cạnh tranh không bình đẳng giữa các doanh nghiệp;

• Gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý.

Với việc áp dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và hệ thống quản lý rủi ro, cơ quan thuế hiện có khả năng phát hiện nhanh các giao dịch bất thường, đặc biệt là những doanh nghiệp có dấu hiệu xuất hóa đơn với doanh số lớn nhưng không có năng lực sản xuất kinh doanh tương ứng.

4. Hợp thức hóa hàng hóa không rõ nguồn gốc bằng hóa đơn điện tử

Ngoài các hành vi gian lận thuế trực tiếp, hóa đơn điện tử còn bị lợi dụng để hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa.

Theo đó, các đối tượng thu gom hàng hóa không có hóa đơn chứng từ, hàng nhập lậu hoặc hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ rồi tìm cách mua hóa đơn điện tử từ các đơn vị khác để chứng minh tính hợp pháp của lô hàng.

Khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, các hóa đơn này được sử dụng như căn cứ chứng minh nguồn gốc hàng hóa nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Đây là thủ đoạn không chỉ ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế mà còn gây khó khăn cho lực lượng quản lý thị trường, hải quan và các cơ quan chức năng khác trong việc kiểm soát hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Do đó, doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng khi giao dịch với các nhà cung cấp mới, nhất là những trường hợp có giá bán thấp bất thường hoặc hồ sơ chứng từ không đầy đủ.

5. Gian lận hồ sơ để chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT

Hoàn thuế giá trị gia tăng là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhưng cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro gian lận.

Một số doanh nghiệp đã lợi dụng chính sách này bằng cách xây dựng các giao dịch mua bán lòng vòng giữa nhiều đơn vị nhằm tạo doanh thu và giá trị hàng hóa khống. Sau đó, các doanh nghiệp sử dụng hệ thống hóa đơn điện tử để hợp thức hóa hồ sơ hoàn thuế.

Thủ đoạn thường được thực hiện theo chuỗi nhiều doanh nghiệp, nhiều địa phương và có sự liên kết chặt chẽ giữa các đối tượng tham gia.

Mục tiêu cuối cùng là tạo ra hồ sơ hợp lệ trên giấy tờ để đề nghị hoàn thuế GTGT với số tiền lớn từ ngân sách nhà nước.

Hiện nay, cơ quan thuế đang tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu giao dịch, đối chiếu hóa đơn điện tử theo thời gian thực và kết nối dữ liệu với các cơ quan liên quan nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trong hồ sơ hoàn thuế.

Doanh nghiệp cần làm gì để phòng tránh rủi ro về hóa đơn điện tử?

Trước thực trạng các hành vi gian lận ngày càng tinh vi, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng quy trình kiểm soát hóa đơn và chứng từ chặt chẽ.

Một số giải pháp được các chuyên gia thuế khuyến nghị gồm:

Kiểm tra thông tin đối tác trước khi giao dịch

Doanh nghiệp nên xác minh tình trạng hoạt động của đối tác thông qua hệ thống tra cứu của cơ quan thuế, cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp hoặc các nguồn dữ liệu chính thức khác.

Đối chiếu đầy đủ hồ sơ giao dịch

Mỗi hóa đơn cần được đối chiếu với:

• Hợp đồng kinh tế;

• Phiếu xuất kho;

• Biên bản giao nhận;

• Chứng từ thanh toán;

• Hồ sơ nghiệm thu dịch vụ.

Việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ sẽ giúp doanh nghiệp chứng minh tính hợp pháp của giao dịch khi cơ quan thuế kiểm tra.

Thường xuyên rà soát nhà cung cấp

Doanh nghiệp cần định kỳ kiểm tra tình trạng hoạt động của các nhà cung cấp để kịp thời phát hiện những trường hợp ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc có dấu hiệu rủi ro về thuế.

Tuyệt đối không mua bán hóa đơn

Việc mua bán hóa đơn để hợp thức hóa chi phí hoặc giảm nghĩa vụ thuế có thể dẫn đến các khoản truy thu, xử phạt rất lớn, thậm chí phát sinh trách nhiệm hình sự.

Nâng cao nhận thức cho bộ phận kế toán

Kế toán là bộ phận trực tiếp tiếp nhận và xử lý hóa đơn. Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các quy định mới về hóa đơn điện tử và quản lý thuế để hạn chế sai sót.

Kết luận

Trong bối cảnh ngành Thuế đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu điện tử, các hành vi gian lận hóa đơn ngày càng khó che giấu. Hệ thống phân tích dữ liệu của cơ quan thuế có khả năng phát hiện nhanh các dấu hiệu bất thường, từ đó phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, sử dụng hóa đơn điện tử đúng quy định, đồng thời xây dựng quy trình kiểm soát chứng từ chặt chẽ để hạn chế tối đa các rủi ro về thuế.

Việc nhận diện sớm 5 thủ đoạn gian lận hóa đơn điện tử phổ biến không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các khoản truy thu và xử phạt mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.

Bluecom - Đơn vị cung cấp dịch vụ đại lý thuế hàng đầu

CÔNG TY CỔ PHẦN ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ BLUECOM VIỆT NAM

VPGD: P810 Tòa Trung Rice City Linh Đàm, P Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội

Trụ sở: Số 01, ngõ 117 Đặng Tiến Đông, P Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội

Hotline: 024.39936229 - 0973282186

Email: dailythuebluecom@gmail.com