Năm 2026 được xem là một dấu mốc quan trọng trong công tác quản lý thuế và hóa đơn tại Việt Nam. Trong bối cảnh Nhà nước tiếp tục siết chặt kỷ cương tài chính, tăng cường quản lý hóa đơn điện tử và chống thất thu ngân sách, Nghị định 310/2025/NĐ-CP ra đời đã tạo ra nhiều thay đổi đáng chú ý trong quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.
Nghị định này sửa đổi, bổ sung một số nội dung quan trọng của Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đồng thời sẽ chính thức áp dụng từ ngày 16/01/2026. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho kế toán, doanh nghiệp và hộ kinh doanh phải chủ động cập nhật, rà soát lại toàn bộ quy trình thuế – hóa đơn trước khi bước sang năm mới.
1. Mở rộng phạm vi và làm rõ hành vi vi phạm về thuế, hóa đơn
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 310/2025 là việc làm rõ và mở rộng phạm vi các hành vi vi phạm hành chính về thuế. Theo đó, các vi phạm không chỉ giới hạn ở hành vi chậm nộp hồ sơ hay kê khai sai, mà còn bao gồm toàn bộ các nghĩa vụ liên quan đến thuế, hóa đơn và các khoản thu khác do cơ quan thuế quản lý.
Việc quy định rõ ràng hơn giúp cơ quan quản lý dễ dàng xác định hành vi vi phạm, đồng thời cũng buộc người nộp thuế phải chủ động tuân thủ đầy đủ và đúng thời hạn tất cả các nghĩa vụ liên quan, tránh tâm lý “chỉ cần nộp thuế là đủ”.
2. Bổ sung và cụ thể hóa các trường hợp bất khả kháng
Nghị định 310/2025 bổ sung các quy định liên quan đến tình huống bất khả kháng – yếu tố có thể được xem xét để miễn hoặc không xử phạt vi phạm hành chính.
Theo đó, các trường hợp như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn bất ngờ hoặc các sự kiện khách quan khác có thể được coi là bất khả kháng nếu người nộp thuế đã thực hiện mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép nhưng vẫn không thể khắc phục hậu quả.
Điểm quan trọng mà kế toán cần lưu ý là:
Bất khả kháng không tự động được miễn phạt, mà phải có chứng cứ chứng minh rõ ràng, hợp lệ và kịp thời. Việc lưu trữ hồ sơ, biên bản, thông báo từ cơ quan chức năng sẽ đóng vai trò rất lớn trong các tình huống này.
3. Làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan đến nghĩa vụ thuế
Một nội dung mới có tác động trực tiếp đến thực tế hành nghề kế toán là việc làm rõ đối tượng bị xử phạt. Không chỉ người nộp thuế, mà bên được ủy quyền thực hiện thủ tục thuế (như dịch vụ kế toán, đại lý thuế) cũng có thể bị xử phạt nếu để xảy ra vi phạm.
Điều này đồng nghĩa với việc:
- Doanh nghiệp không thể hoàn toàn “khoán trắng” trách nhiệm cho đơn vị dịch vụ.
- Đơn vị làm dịch vụ kế toán, thuế cần siết chặt quy trình kiểm soát nội bộ, nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp.
Trong bối cảnh sử dụng dịch vụ kế toán ngày càng phổ biến, quy định này giúp tăng tính minh bạch, đồng thời bảo vệ quyền lợi của Nhà nước và người nộp thuế.
4. Siết chặt xử phạt các vi phạm liên quan đến hóa đơn
Hóa đơn tiếp tục là trọng tâm quản lý trong Nghị định 310/2025. Các hành vi vi phạm về hóa đơn được quy định chi tiết hơn, đặc biệt là những lỗi phổ biến mà nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh vẫn chủ quan mắc phải.
4.1. Lập hóa đơn không đúng thời điểm
Hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế được xem là vi phạm nghiêm trọng. Nghị định mới quy định mức xử phạt theo số lượng hóa đơn vi phạm, thay vì chỉ dựa trên tính chất chung như trước đây.
Điều này có nghĩa là:
- Vi phạm càng nhiều hóa đơn, mức phạt càng tăng.
- Không còn “lỗi nhỏ” nếu sai phạm xảy ra trên diện rộng.
4.2. Không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ
Hành vi không lập hóa đơn, dù là cố ý hay vô ý, đều có thể bị xử phạt nặng. Tùy theo số lượng hóa đơn không lập và giá trị giao dịch, mức phạt có thể lên đến hàng chục triệu đồng, thậm chí cao hơn trong các trường hợp vi phạm nhiều lần.
Đây là rủi ro rất lớn đối với:
- Hộ, cá nhân kinh doanh
- Doanh nghiệp nhỏ, startup
- Các ngành nghề bán lẻ, dịch vụ phát sinh giao dịch thường xuyên
5. Quy định chuyển tiếp - điểm then chốt cần nắm rõ
Nghị định 310/2025 có quy định chuyển tiếp rõ ràng, tránh gây xáo trộn cho người nộp thuế:
- Hành vi vi phạm đã kết thúc trước ngày 16/01/2026: áp dụng quy định xử phạt cũ.
- Hành vi vi phạm đang diễn ra hoặc phát hiện sau thời điểm này: áp dụng Nghị định 310/2025.
- Các vụ việc đang khiếu nại, khởi kiện: xử lý theo quy định pháp luật tại thời điểm hành vi xảy ra.
Việc hiểu sai thời điểm áp dụng có thể dẫn đến áp dụng nhầm mức phạt, gây thiệt hại không đáng có cho doanh nghiệp.
6. Kế toán cần chuẩn bị gì trước khi bước sang năm 2026?
Trước khi Nghị định 310/2025 chính thức có hiệu lực, kế toán và doanh nghiệp nên chủ động thực hiện các công việc sau:
- Rà soát toàn bộ quy trình lập, phát hành và lưu trữ hóa đơn, đảm bảo đúng thời điểm, đúng quy định.
- Kiểm tra lại quy trình kê khai và nộp thuế, hạn chế tối đa sai sót kỹ thuật.
- Đánh giá lại hợp đồng ủy quyền thuế, phân định rõ trách nhiệm giữa doanh nghiệp và bên dịch vụ.
- Xây dựng phương án xử lý rủi ro, lưu trữ chứng cứ cho các tình huống bất khả kháng.
- Đào tạo, cập nhật kiến thức mới cho bộ phận kế toán, tài chính.
Nghị định 310/2025 không chỉ là văn bản sửa đổi mang tính kỹ thuật, mà còn thể hiện rõ định hướng siết chặt quản lý thuế – hóa đơn trong giai đoạn tới. Đối với kế toán, việc cập nhật kịp thời và áp dụng đúng quy định sẽ là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý, tránh các khoản phạt lớn không đáng có khi bước sang năm 2026.
Bluecom - Đơn vị cung cấp dịch vụ đại lý thuế hàng đầu
CÔNG TY CỔ PHẦN ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ BLUECOM VIỆT NAM
VPGD: P810 Tòa Trung Rice City Linh Đàm, P Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
Trụ sở: Số 01, ngõ 117 Đặng Tiến Đông, P Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội
Hotline: 024.39936229 - 84973282186
Email: dailythuebluecom@gmail.com